Door Roel Van Caenegem, Doorbraakarchitect en Doorbraakcoach bij Tweeperenboom
Op 23 februari organiseerden Re-Story en transitiepsycholoog Angela Stoof een avond over licht in donkere tijden. De titel (Mensen die zonnen aansteken) komt uit een gedicht van Toon Hermans. “Er moeten meer mensen zijn die zonnen aansteken, voordat de wereld verregent.” Het werd een avond die precies dat deed: licht maken in een periode die voor velen donker en chaotisch aanvoelt.
Chaos als startpunt, niet als eindpunt
Angela benoemt wat velen voelen: we leven in een tijd van geopolitieke spanningen, morele verwarring en systemen die piepen en kraken. Jan Rotmans noemt het een verandering van tijdperk. In zo’n context voelen mensen zich vaak machteloos of angstig en vanuit die plek is het moeilijk om bij te dragen aan een betere wereld.
Toch zijn er altijd mensen die zonnen aansteken: mensen die zich niet laten meeslepen door duisternis, maar met een open hart en creatieve blik blijven handelen. Ze ontwikkelen een autonome stem, beïnvloeden systemen en verleiden anderen om mee te bewegen.
Twee vermogens: Doen én Zijn
Om een zon aan te steken, heb je twee vermogens nodig: het vermogen om te Doen en het vermogen om te Zijn. Yin en Yang. Ze zijn onlosmakelijk verbonden.
De beweging naar binnen: Vita Contemplativa
Onze binnenwereld lijkt op een labyrint of mandala: een plek met een moeilijk bereikbare kern. Die kern is bron van creativiteit, spiritualiteit en wijsheid. Contact maken met die bron vraagt stilte, toewijding en routine (meditatie, reflectie, pauze durven nemen). Het is een vermogen dat in onze ‘doe-maatschappij’ vaak onderbelicht blijft.
De beweging naar buiten: Vita Activa
Maar even belangrijk is de energie die naar buiten stroomt: gebundeld, doelgericht, handelend. In transitiewerk betekent dat een actieve leidersrol opnemen, ondanks afleiding en onzekerheid.
Angela onderscheidt vijf rollen die je in transitie kunt opnemen. Ze zijn geen types, maar lenzen: manieren waarop je van betekenis kan zijn.
Vijf rollen in transitie: welke neem jij spontaan op?
Gids: je wijst de weg voor de leiders van onze samenleving. Dit vraagt om de ruimte open te houden, aanwezig te zijn en dicht bij de groep te blijven. Je leert leiders om hetzelfde te doen en brengt natuurlijke en systemische intelligentie bij.
Pionier: Je wijst de weg voor anderen en loopt hierbij de troepen vooruit. Dit vraagt om visie, volharding en verdragen van (tijdelijke) eenzaamheid. Vergeet niet achteruit te kijken om te kijken of mensen bereid zijn om te volgen.
Verteller: Je vertelt verhalen om mensen mee te nemen van het ‘Oude’ naar het ‘Nieuwe’. Dit vraagt om het verleden en toekomst te kunnen verbeelden. Mensen kunnen dankzij de verteller houvast vinden in onzekerheid.
Vertaler: Je bouwt bruggen tussen verschillende werelden. Dat vraagt openheid, luisterbereidheid en nieuwsgierigheid. Je kan je verplaatsen in verschillende werelden en die met elkaar verbinden. Hierdoor ontstaan een tussenruimte waarin nieuwe oplossingen mogelijk zijn.
Rouwbegeleiders: je begeleidt transitiepijn en verlies aan de hand van rituelen. Dat vraagt compassie en medemenselijkheid. Je bent in staat om leed van anderen op te nemen zonder er zelf aan onder door te gaan.
Geen van deze rollen is ‘beter’. Ze zijn allemaal nodig. De vraag is: welke rol neem jij spontaan op wanneer verandering zich aandient? En welke rol zou je vaker willen oefenen?
Binnen veranderen om buiten te veranderen
Angela sloot af met een boodschap van hoop: echte verandering begint binnenin. Het deed me denken aan de woorden van Barbara Marx Hubbard: “Small islands of coherence in a sea of chaos can shift the whole system to a higher order.”
Die avond voelde ik precies dat: een eiland van coherentie, gedragen door mensen die, elk op hun manier, zonnen aansteken.