Vitale coalities smeden – Vijf uitgangspunten

door 15 juni 2020Veranderingstraject, vitale coalities

Zelden zagen we zo snel zo veel onverwachte samenwerkingen ontstaan als tijdens deze Corona-crisis. Mensen zoeken partners om samen een probleem aan te pakken. Fundamentele veranderingen vragen inderdaad nieuwe coalities. Innovatieve oplossingen en creativiteit ontstaan vaak op het raakvlak tussen sectoren en kennisdomeinen. 

Maar samenwerken is makkelijker gezegd dan gedaan, zeker als je de samenwerking duurzaam en vitaal wil maken.  In deze blog willen we inzoomen op een aantal inzichten die we zelf opdeden bij de begeleiden van samenwerking tussen verschillende actoren of afdelingen.

1/ Diversiteit is de oplossing, niet het probleem

Vaak wordt participatie weg gezet als een manier om draagvlak te creëren voor de verandering. Bij vitale coalities, gaan we echter veel verder dan dat. De complexiteit van de uitdagingen maakt immers dat één actor of afdeling, vaak de verschillende perspectieven op het probleem of de uitdaging niet kan zien. Daarnaast kan één afdeling of actor het probleem of de uitdaging ook niet alleen oplossen.

Bij het opstarten van samenwerkingsverbanden is het nodig te onderzoeken wie de stakeholders zijn die nodig zijn om het probleem of de uitdagingen aan te pakken. Belangrijk is daarbij voldoende uit te zoomen en om zoek te gaan naar de verbanden (systemisch kijken).  We leerden immers dat vooruitgang geboekt wordt als geëngageerde mensen, die vanuit verschillende kennis, perspectieven en interesses van het systeem, samen te werken rond een gedeelde uitdaging.  

2/ Leg de verschillende belangen en agenda’s op de tafel

Naast het tijd nemen om mekaar te leren kennen en het opbouwen van vertrouwen, is het belangrijk om van bij de start ook de belangen en agenda’s op tafel te krijgen. Dit klaart de lucht. Vaak hebben actoren immers verschillende (voor)oordelen over mekaar of is er wantrouwen is omtrent de achterliggende redenen voor samenwerking. Zeker als het gaat om samenwerking met andere afdelingen of sectoren die men niet goed kent of eerder wantrouwt.

3/ Kijken door de ogen van een  ander = empathie

Mensen en organisaties zitten vaak vast in hun eigen meningen, overtuigingen en echokamers. Binnen samenwerking helpt het als mensen zich regelmatig verplaatsen in het perspectief van anderen om dit echt te zien en te begrijpen. Een nog verdergaandere stap is om dit ook te verbinden met de verschillende kanten of stemmen van jezelf. Dit werkt vaak verhelderd en verbindend waardoor er “iets”  verandert in de relatie tussen de actoren en meer wederzijdse empathie  ontstaat.

4/ De volgende tegel licht op = emergent proces

Het succes van vele samenwerkingsverbanden om complexe uitdagingen aan te pakken, ligt niet in het samen ontwerpen van de ultieme oplossing en het actieplan.  De ultieme oplossingen zijn immers niet gekend en over de strategieën om deze te bereiken is er vaak een verschil in visie. Daarom is het belangrijk om stap voor stap vooruit te gaan. Creëer “common ground” over de volgende stap die kan helpen om een oplossingsrichting te co-creëren. Dit betekent experimenteer, doe concrete dingen, wetende dat je de toekomst niet kan controleren, maar dat je er wel een invloed kan op uitoefenen. Met elke nieuwe stap die jullie vooruit zetten, creëer je immers vertrouwen en een fundament om verder op te werken. Leren, reflecteren op wat werkt en niet,  mislukkingen aanvaarden als onderdeel van het traject, verder bouwen op succeservaringen moeten daarbij een vanzelfsprekend onderdeel worden van het gezamenlijk traject.

5/ Werk met wat er speelt in de onderstroom

In de onderstroom of onder de waterlijn spelen zich altijd een heleboel niet zichtbare en soms onbewuste processen af tussen de neuzen van de aanwezige mensen. Het kan gaan om conflict, machtsverschillen , taboes, patronen,  onderliggende opvattingen, waardesystemen die botsen, zaken die niet uitgesproken worden, enz.

Bij het opzetten en verduurzamen van vitale coalities is het niet de bedoeling om in de eerste plaats te gaan werken met wat er speelt in de onderstroom. Maar vaak loopt de samenwerking op één of ander moment wel vast op dingen die spelen in de onderstroom. Belangrijk is dan hier ruimte voor te geven en niet verder op de inhoud te werken. Opnieuw is het creëren van een veilige ruimte om samen te navigeren tussen veiligheid en durf belangrijk.

Als procesbegeleider van dit soort complexe samenwerkingen zijn heb je verschillende competenties nodig. Hoe zorg je voor een “holding space” of container waarin er zowel ruimte gemaakt wordt voor veiligheid én durf; hoe blijf je zelf “meerzijdig partijdig” in discussie die je zelf ook raken; welke methodes zet je in om te werken met de onderstroom,  enz.

Birgit De Clerck, Jeroen Bryon en Lies Lambert

Doorbraakarchitecten

Zin om hier verder in te duiken, volg de workshop Vitale Coalities op ons Pear Festival op vrijdag 19 juni 2020.

 

Pin It on Pinterest