Door Saskia Vandeputte, doorbraakarchitect bij Tweeperenboom
Die namiddag in Leuven zat ik in de boekvoorstelling van Zwijgrecht, het nieuwe boek van Ine Van Wymersch, jeugdmagistraat en nationaal drugscommissaris. Het boek richt zich op jongeren, maar het gesprek raakte aan iets veel breder: hoe ga je om met mensen en systemen die vastlopen? Hoe combineer je mildheid met verantwoordelijkheid? En hoe blijf je geloven in verandering als die alsmaar niet wil lukken?
Drie thema’s bleven nadien hangen. Niet toevallig zijn het ook thema’s die we bij Tweeperenboom dagelijks tegenkomen.
Én-én: het moeilijke midden als enige echte optie
“Niks is zwart-wit,” zegt Ine. “Meer dan ooit heeft nuance zijn plek.” In een tijd van snelle oordelen en polarisatie klinkt dat als een open deur. Maar ze gaat verder: “Het is niet omdat we het begrijpen dat we er niks mee moeten doen.” Begrip voor context is geen vrijgeleide. “De kunst zit in die twee te combineren, willen we ergens geraken.”
Dat is de kern van wat wij bij Tweeperenboom én-én noemen. Niet het slappe compromis waarbij beide kanten een beetje inleveren. Wel het radicale durven vasthouden aan twee ogenschijnlijk tegengestelde waarheden tegelijk. Mildheid én verantwoordelijkheid. Context willen begrijpen én consequenties aan gedrag verbinden. Luisteren én sturen.
Echte doorbraken ontstaan als je combineert, niet als je kiest. Niet door de spanning te vermijden, maar door haar productief te maken. We schreven daar eerder al over in onze blog over de moed van én-én.
Complexiteit vraagt om gelaagd kijken
Ine spreekt over “draaideurcriminelen”, een woord dat ik zelf olijk vind. Want wat beschrijft het eigenlijk? Een jong iemand met een complex verhaal, trauma’s, gebrek aan kansen, maar ook met dromen, talenten en het potentieel om ergens te geraken. “Iedereen heeft zowel een beetje de held en de anti-held in zich.”
Zodra we mensen of organisaties reduceren tot één label, één fout, één moment, verliezen we de complexiteit uit het oog. En precies die complexiteit is de sleutel. “Het is die zoektocht naar dat stukje van, oké, maar wacht, hier vinden we nog iets…”
Bij Tweeperenboom noemen we dat systemisch kijken: niet het symptoom aanpakken maar de patronen eronder zien. Niet de persoon beoordelen maar het systeem begrijpen waarin die persoon functioneert. Dat vraagt meer tijd, meer nieuwsgierigheid, meer bereidheid om het antwoord even niet te weten. Maar het levert ook meer op: echte inzichten, duurzame beweging, oplossingen die blijven.
Verbeeldingskracht als saus
Dan komt Ine op dreef. “Ik zou pleiten voor de opwaardering van de verbeeldingskracht.” Want dromen is geen luxe. Het is essentieel. “Kinderen en jongeren hebben iets nodig om zich aan vast te houden. Een perspectief. Of meerdere perspectieven.”
En dan die quote die me niet loslaat: “We hebben allemaal diploma’s, we hebben kennis, we hebben middelen, maar als je die niet inzet met een saus van verbeelding of verbeelding als drive, dan komen we gewoon nergens…”
Verbeeldingskracht als saus. Het klinkt speels, maar het is precies raak. In onze trajecten zien we hoe organisaties en teams vastlopen niet omdat ze te weinig kennis hebben, maar omdat ze te weinig durven dromen. Analyses zijn er genoeg. Rapporten ook. Maar de vonk die mensen in beweging zet, die energie die een transitieproces gaande houdt, die komt niet uit een spreadsheet. Die komt uit het vermogen om je voor te stellen hoe het anders kan. Om een toekomst te zien die er nog niet is, en die toch al voelbaar en geloofwaardig klinkt.
Dat is wat wij possibilisme noemen: niet starten vanuit het probleem maar vanuit het mogelijke. Niet vragen “wat is er mis?” maar “wat zou er mogelijk zijn als…?” Verbeeldingskracht is geen soft skill. Het is de motor van elke echte verandering.
Niet opgeven
“Ik denk dat jongeren hun veerkracht verliezen als ze het gevoel hebben dat ook die laatste volwassene wegvalt die in hen gelooft.”
Die laatste volwassene. Dat kan jij zijn. Als begeleider, als coach, als leidinggevende. Iemand die blijft geloven als de ander zelf niet meer kan. Iemand die blijft zoeken naar het licht naast de schaduw, ook als dat lang en ver en diep zoeken is. “Bij sommige gasten moet je lang en ver en diep zoeken, en toch is het vaak te vinden.”
In verandertrajecten is dat niet anders. Doorbraken verlopen zelden lineair. Er zijn terugvallen, momenten van twijfel, periodes waarin het lijkt alsof alles stilstaat of terugdraait. Precies dan is het cruciaal dat er iemand is die het grotere verhaal blijft vasthouden. Die zegt: dit is normaal, we gaan verder, er is een weg.
Bij Tweeperenboom is dat geen bijzaak. Het is de kern van wat een doorbraakarchitect doet: aanwezig blijven in de complexiteit, het proces dragen als anderen de moed verliezen, en niet loslaten wat mogelijk is, ook als het nog niet zichtbaar is. Niet opgeven is geen naïef optimisme. Het is een kerncompetentie. En misschien wel de meest onderschatte van allemaal.
Meer lezen?
Saskia schreef een uitgebreid boekgesprek met Ine Van Wymersch over Zwijgrecht op Boekenbril. Meer inzichten over én-én denken, complexiteit en verandering? Ontdek onze aanpak op www.tweeperenboom.be.